Europese wetgeving en feiten mbt wapenhandel

Wetgeving

Op 8 juni 1998 nam de Raad van de Europese Unie een Gedragscode voor Wapenuitvoer aan. Acht gemeenschappelijke criteria voor wapenuitvoer (waaronder mensenrechten, risico op heruitvoer, vrede en stabiliteit in de regio,...) moeten voor meer eenvormigheid zorgen bij de evaluatie van concrete uitvoerdossiers in de lidstaten. Deze gedragscode is enkel politiek bindend.

"De code voorziet dat de lidstaten elkaar inlichten over vergunningen die geweigerd worden, op grond van de gedragscode, met opgave van de aard van het materieel en de reden van weigering. Indien een lidstaat een vergunning wil verlenen die de afgelopen drie jaar door één of meer lidstaten geweigerd is, dient hij eerst die lidstaat of lidstaten te raadplegen. Besluit hij na raadpleging toch een vergunning te verlenen, dan brengt hij de lidstaat of lidstaten van de oorspronkelijke weigering(en) daarvan op de hoogte en geeft een gedetailleerde uitleg over zijn motieven."

Transparantie

Ieder jaar brengen de lidstaten van de Europese Unie vertrouwelijk verslag uit aan de andere lidstaten over hun wapenuitvoer en het in praktijk brengen van de code die in juni 1998 binnen de Europese Unie werd vastgelegd. Op basis van deze rapporten wordt een samenvatting opgemaakt als jaarverslag. In september 1999 werd het eerste jaarverslag over het in praktijk brengen van de gedragscode voorgesteld en publiek gemaakt. Het bevat echter slechts informatie over het aantal uitvoervergunningen dat door de lidstaten werd toegestaan, hun totale waarde, en het aantal bilaterale onderhandelingen over 'undercutting' (een uitvoer toestaan die door een andere lidstaat werd geweigerd) dat elke lidstaat opstartte. Dit is slechts zeer beperkte informatie. Samen met andere organisaties wenst Amnesty International in het jaarverslag te weten te komen welke uitvoervergunningen werden toegekend door de lidstaten en voor welke bestemmingen, welke uitvoervergunningen werden geweigerd en om welke redenen, welk resultaat de bilaterale onderhandelingen hadden die plaatsvonden in gevallen van een mogelijke 'undercutting'.

Volgens onze overheid heeft de EU Code "bijgedragen tot een wederzijds begrip van het beleid van de andere lidstaten inzake conventionele wapens, zowel rechtstreeks door het uitwisselen van kennisgevingen van weigeringen en consultaties als onrechtstreeks, door bij te dragen tot meer transparantie en openheid".

Illegale wapenhandel

Onder het voorzitterschap van Nederland kwam de ontwikkeling van een Europees  Actieprogramma omtrent de onwettige wapenhandel op de officiële agenda. Dit punt stond reeds op de agenda van de Council of Ministers' COARM - werkgroep rond exportcontroles en op de agenda van de informele Development Council Meeting in de lente van 1997. Een verplicht registratiesysteem van alle wapenhandelaars in de EU blijft echter nodig, om de zwarte markt enigszins te elimineren en om misleidende en valse verklaringen te vermijden.

Bemiddeling en transport

Brokers, of bemiddelaars bij wapendeals, onderhandelen de transferten van militair en veiligheidsmateriaal van het ene land naar het andere. Sommige brokers werden reeds gevat op bevoorradingen van repressieve regimes en troepen die betrokken zijn bij gewapende conflicten waarin de mensenrechten duidelijk geschonden worden. Amnesty International vraagt alle regeringen om duidelijke maatregelen te nemen die brokering en wapentrafiek controleren, zodat de MSP transfers vanuit die betrokken landen niet zouden bijdragen tot schendingen van mensenrechten in het buitenland.

De controle op transfers door 3de landen moet gereguleerd worden. Alle landen hebben hier een verschillend systeem voor. Nochthans zouden dezelfde criteria en de meldingsplicht voor export moeten gelden voor alle transfers. Nu is dat fysisch, economisch en wettelijk nog steeds onmogelijk. Amnesty International vraagt aan de EU lidstaten om de 8 criteria van de EU Code of Conduct ook toe te passen op transits van MSP materiaal.