Afghanistan: Vrouwenrechten in het overgangs- en vredesproces

“We willen allemaal stabiliteit en vrede, maar niet ten koste van vrouwenrechten. We krijgen te horen dat vrouwenrechten een ontwikkelingspunt zijn en geen veiligheidspunt. Maar vrouwenrechten maken deel uit van de strijd.”
Afifa Azim, coördinator van de Afghan Women’s Network

“Afghaanse vrouwen hebben het meest te winnen bij vrede en het meest te verliezen bij elk vredesoverleg dat vrouwenrechten in gevaar zou brengen. Er kan geen nationale veiligheid zijn zonder veiligheid voor vrouwen, er kan geen vrede zijn zolang het leven van vrouwen bedreigd is met geweld, zolang onze kinderen niet naar school kunnen, zolang wij niet op straat kunnen uit angst voor aanvallen met zuur.”
Mary Akrami, Directeur van de Afghan Women Skills Development Centre

vooruitgang

In 2001 voerden de VS en zijn partners een militaire interventie uit in Afghanistan. Eén rechtvaardiging hiervan, naast de strijd tegen Al-Qa’ida, was de verdediging van mensen- en vooral vrouwenrechten. Na de invasie hebben zowel de VS Staatssecretaris Colin Powell als de Eerste Minister van Groot-Brittannië Tony Blair de Afghaanse bevolking beloofd om vrouwenrechten als prioritair te beschouwen.

Tien jaar na de val van de Taliban is er vooruitgang geboekt: de toegang van meisjes tot het onderwijs en de vertegenwoordiging van vrouwen in het parlement zijn verbeterd. En de nieuwe grondwet geeft vrouwen en mannen een gelijke juridische status. De cijfers van de UK Department for International Development en het UN Development Program tonen de vooruitgang aan op het vlak van onderwijs en politiek:

• In 2001 gingen minder dan 1 miljoen kinderen naar school, waaronder bijna geen meisjes. In 2008-2009 gingen meer dan 5 miljoen kinderen, waarvan meer dan één derde meisjes.
• Tijdens de parlementsverkiezingen in 2010 waren 40% van de kiezers vrouwen en wonnen vrouwen 27% van de zetels.

Taliban dreigt opnieuw

Maar deze moeizaam verworven overwinningen kunnen in gevaar komen als de Afghaanse overheid en zijn internationale partners vredesoverleg met de Taliban en andere rebelgroepen blijven ondernemen zonder garanties voor mensenrechten. Taliban blijven vrouwenrechten immers verder beperken in streken die ze momenteel controleren.

Tot de jaren negentig was er vooruitgang voor vrouwenrechten in Afghanistan. Tussen 1996 en 2001 hebben de Taliban vrouwen echter onderdrukt. Vrouwen maakten discriminatie mee in alle domeinen van het maatschappelijk leven: onderwijs, werk, vrijheid van beweging, politieke deelname en vertegenwoordiging werd hen geweigerd. Ze werden uitgesloten van het openbare leven en mochten alleen uit het huis onder toezicht van een mahram, een mannelijke bloedverwant. Veel vormen van gendergerelateerd geweld werden uitgevoerd door de Taliban, waaronder steniging tot de dood wegens overspel.

Onderwijs voor meisjes

In provincies zoals Ghazni, Logan en Wardak dreigt de aanwezigheid van de Taliban een negatieve impact te hebben op recente verbeteringen inzake vrouwenrechten. Vrouwelijke ambtenaren en medewerksters van VZW’s worden er rechtstreeks bedreigd. Vrouwenorganisaties in deze regio’s blijven beperkt en uit vrees voor hun leven zijn deze vrouwen gedwongen om in het geheim te werken.

De Taliban en andere rebellengroeperingen hebben een klimaat van angst gecreëerd door tijdens de nacht “nachtbrieven” te verspreiden op deuren van moskees, gebouwen en bomen, waarin ze mensen die voor internationale troepen of de overheid werken, bedreigen met aanvallen. Sinds 2006 werden scholen meer en meer aangevallen met raketten, bommen en explosieven. Tussen maart en december 2010 werden 74 scholen (waaronder 26 meisjesscholen, 13 jongensscholen en 35 gemengde of niet-geïdentificeerde scholen) gesloten ten gevolge van geweld. Bedreigingen en aanvallen hebben zo een domino-effect veroorzaakt: ofwel zijn scholen uit de buurt gedwongen om te sluiten of is de opkomst drastisch gedaald omdat ouders en studenten bang zijn. In 2010 rapporteerde het Afghaanse Ministerie van Onderwijs dat 34% van de scholen in Helmand en 61% van de scholen in Zabul gesloten bleven wegens onveiligheid.

Politiek

Politiek actieve vrouwen worden geconfronteerd met aanvallen en bedreigingen door de Taliban en andere rebellengroeperingen. Dit brengt niet enkel henzelf in gevaar, maar ook hun capaciteit om te strijden voor de rechten van andere Afghaanse vrouwen en meisjes wordt daarmee bedreigd. Zo werd het vrouwelijke provinciale raadslid Nida Khyani in april 2010 in kritische toestand teruggevonden na een drive-by-shooting in Pul-e-Khumri in Noord-Afghanistan. Ook Safiye Amajan was provinciaal directeur van het Ministerie van Vrouwenzaken toen ze neergeschoten en gedood werd in september 2006 wegens haar inspanningen om vrouwen te onderwijzen. Lt. Col. Malalai Kakar werd vermoord in september 2008. In Kandahar was ze de leider van een politieteam van 10 vrouwen die bezig waren met huishoudelijk geweld. Een laatste voorbeeld is Sitara Achakzai. Zij werd in april 2009 neergeschoten en gedood door Taliban. Ze was één van de voornaamste Afghaanse activisten voor vrouwenrechten.

Wrede, onmenselijke en vernederende bestraffing

In streken gecontroleerd door rebellengroeperingen zijn er regelmatig meldingen van marteling en misbruik. En vaak worden er na de zogenaamde rechtszaken afschuwelijke straffen toegepast. Zo werden in maart 2010 in de provincie Uruzgan de neus en oren van de 18-jarige Bibi Aysha afgesneden door haar man omdat ze gevlucht zou zijn voor haar schoonouders. En in augustus 2010 verplichtten de Taliban een vrouw in de provincie Badghis tot abortus. Daarna werd ze neergeschoten wegens vermeend overspel.

Mensenrechten in gevaar

Terwijl het vredesoverleg aan de gang is, wordt er meer en meer gevreesd dat men zal toegeven aan de Talibanideologie. Dit kan de mensenrechten in gevaar brengen. Sinds april 2011 mogen vrouwen bijvoorbeeld niet meer elke woensdag vergaderen in de bekende Blauwe Moskee, één van de weinige publieke plaatsen waar ze sinds 2001 terug toegang toe hadden. De Afghaanse overheid probeert ook publieke moraliteit op te dringen ten koste van kleine verworven vrijheden sinds 2001, zoals de wetgeving die bescheiden trouwkledij verplicht; wetgeving over muziek en het verbod op vermenging van vrouwelijke en mannelijke gasten op huwelijksfeesten.

Vredesproces

Het huidige vredesproces probeert re-integratie en verzoening met de Taliban te faciliteren in Afghanistan. Maar de ervaring in streken gecontroleerd door de Taliban toont aan dat deze een harde en zeer discriminerende interpretatie hebben van de Shari’a wetgeving. Indien de Taliban onbeperkte politieke macht krijgen, zal dit waarschijnlijk leiden tot de schending van vrouwenrechten. Vandaag zijn er maar liefst 9 vrouwen in de 70 leden tellende Peace Council. Het is essentieel dat vrouwen en hun bekommernissen vertegenwoordigd worden in besluitvormende organen. Het is niet alleen hun recht om deel te nemen aan het vredesproces, maar ook noodzakelijk om vrouwenrechten te garanderen voor de toekomst en om een duurzame vrede voor de hele Afghaanse bevolking op te bouwen.

Bronnen
UNAMA, Silence is Violence: End the Abuse of Women in Afghanistan, 2009 (pdf)