Filmbespreking: Anonyma, Eine Frau in Berlin
Mannen voeren oorlog. Mannen maken films. Wanneer mannen films maken over oorlog, mogen vrouwen veelal een bijrol spelen als het liefje in het thuisland of als hulpeloze op de vlucht. Max Färberböck doorbreekt dat cliché en zoomt met Anonyma – Eine Frau in Berlin in op de harde realiteit van militaire bezetting: systematische verkrachting van de vrouwenbevolking.
De setting
Het Derde Rijk ligt in puin; de Sovjets overspoelen de vernielde buitenwijken van Berlijn waar oude mannen, vrouwen en kinderen beschutting zoeken voor de oprukkende vijand. De angst voor Ivan zit diep. "Als de Russen ons nog maar een kwart aandoen van wat wij ze de laatste jaren hebben aangedaan, overleeft niet één Duitser", klinkt het in de film.
Het verhaal
Een knappe, zelfstandige Duitse vrouw van begin dertig ontsnapt niet aan de systematische verkrachtingen die alle Duitse vrouwen ten deel vallen. Devernedering, machteloosheid en pijn maken stilaan plaats voor acceptatie van hun lot. Onder vrouwen vraag je niet langer ‘Hoe gaat het?’ maar ‘Hoe vaak?’ De vrouw zoekt bescherming bij een Russische officier en vindt er meer dan verhoopt. Maar als haar man onverwacht terugkeert van het front en de bescherming van de Russische officier botst met zijn orders, barst de onwaarschijnlijke relatie.
De rijkheid van de vaak tegenstrijdige emoties bij de Duitse vrouwen wordt scène na scène scherp verfilmd. Blikken ondermijnen woorden en zinnen spreken houdingen tegen. De vele Duitse vrouwen vinden tegen die ene onmenselijke werkelijkheid even veel verschillende oplossingen en houdingen. Waar de een lijdzaam ondergaat, vecht of vlucht de ander. Voor zo veel vrouwen, evenveel Russische jongens en mannen die brutaal, soms klunzig teder, hun leven binnendringen maar altijd weer verdwijnen.
De schrijfster
Elke oorlog heeft zijn taboes. De schrijfster heeft haar dagboek anoniem uitgebracht omdat ze de reacties vreesde. Terecht. Haar boek verscheen eerst in de VS in de jaren vijftig en werd pas enkele jaren later in het Duits beschikbaar via een Zwitserse uitgeverij, geen Duitse. De schrijfster weigerde een herdruk tot na haar dood. Naar aanleiding van de filmrelease legden journalisten toch haar naam bloot, maar snoerden zo ook de critici de mond die, ook in 2008, nog twijfelden aan de echtheid van het dagboek.
VN-resolutie 1325
Tien jaar na VN-resolutie 1325 die ijvert voor aandacht voor vrouwenrechten en –inspraak in conflictsituaties, onderstreept Anonyma, Eine Frau in Berlin de noodzaak van actie.
