Focus: hongerig naar gerechtigheid

In de eerste helft van 2012 zijn gevangenen Khader Adnan en Hana Shalabi begonnen met lange hongerstakingen uit protest tegen hun opsluiting en onmenselijke behandeling tijdens ondervragingen, weigeren van medische zorgen en familiebezoek in de gevangenis. Andere gedetineerden volgden hun voorbeeld. Op 17 april 2012 startte een massa-hongerstaking van ongeveer 2000 gevangenen. Deze gevangenen zijn erin geslaagd om eindelijk de aandacht van de wereld te trekken op deze onmenselijke praktijk die Israël al decennialang volhoudt. Amnesty ondersteunt hen.

Administratieve detentie is een vorm van aanhouding zonder aanklacht of proces. Op dit moment worden meer dan 4000 Palestijnen opgesloten wegens "veiligheidsredenen" in Israëlische gevangenissen. 300 van hen zitten vast onder administratieve aanhoudingsbevelen. Zij worden vastgehouden zonder duidelijk bewijsmateriaal.

"We hebben het geheime bewijs onderzocht. Het is onmogelijk om het vrij te geven. Op basis van het aangeboden materiaal vinden we geen reden om de beslissing van de militaire bevelhebber - om de administratieve aanhouding te verlengen - om te draaien." Dat is de volledige beslissing van het Israëlische Hooggerechtshof in een zaak van administratieve detentie in 2010. "Jullie ruïneren mijn leven. Waarom, vraag ik me af. Als mens heb ik mijn eigen verstand en ben ik ontwikkeld genoeg, ik wil weten waarom ik gevangen zit!" Hier aan het woord is Ahmad Qatamesh, een Palestijnse gewetensgevangene in administratieve detentie, in de militaire rechtbank tegen de Israëlische rechter op 31 oktober 2011.

Khader, Hana en de meer dan 300 anderen

Khader Adnan en Hana Shalabi, net als Ahmad Qatamesh gevangen in een rechteloos systeem, zagen maar één uitweg: overgaan tot hongerstaking om hun verontwaardiging en protest aan de wereld kenbaar te maken.

Khader Adnan, een 33-jarige bakker, werd op 17 december 2011 hardhandig gearresteerd in zijn huis in Arabe, in de buurt van Jenin, op de Westelijke Jordaanoever. De Israëlische autoriteiten beschuldigden hem van banden met de Islamitische Jihad, een beweging die gewapende aanvallen uitvoerde op Israëlische burgers, maar bracht daarvoor geen enkel bewijs aan. Tijdens de ondervragingen werd hij bedreigd, verbaal misbruikt en in een isoleercel opgesloten. Uit protest ging hij 66 dagen in hongerstaking. Zijn gezondheid ging zienderogen achteruit en hij werd gehospitaliseerd. Hij werd vastgeketend aan zijn bed en stond voortdurend onder gewapende bewaking, zonder gepaste medische behandeling of mogelijkheid om onafhankelijke dokters te raadplegen. Ook zijn familie kreeg zelden de kans hem te zien. Khader Adnan beëindigde zijn hongerstaking op 21 februari 2011 nadat Israël beloofde zijn administratieve detentie niet te verlengen na 17 april 2012. Op die dag werd hij vrijgelaten.

Hana Shalabi, een 30-jarige vrouw uit Jenin, werd op 16 februari 2012 gearresteerd, eveneens op verdenking van banden met de Islamitische Jihad, maar zonder enig bewijs. Ook zij ging in hongerstaking als reactie op haar administratieve detentie en de slechte behandeling en hield het 43 dagen vol. Ze werd gehospitaliseerd en kreeg geen toegang tot onafhankelijke dokters. Haar familie kreeg niet de toelating haar te bezoeken.

Gestraft omdat je je rechten opeist

Met hun hongerstakingen moedigden Khader en Hana 2000 andere gedetineerden aan om ook in hongerstaking te gaan. Hun vreedzaam protest dat verschillende gedetineerden bijna fataal werd, trok de aandacht van de wereld op het feit dat honderden Palestijnse gevangenen in Israëlische gevangenissen hongeren naar gerechtigheid. Af te wachten of de protesten Israël ertoe zullen brengen de rechten van de gevangenen te respecteren. Voorlopig is er weinig reden tot optimisme.

Van zodra de hongerstakingen in aantal toenamen, begon de Israëlische Dienst Gevangenissen (IDG) de hongerstakers immers te straffen en op hen druk uit te oefenen om hun hongerstaking te stoppen: eenzame opsluiting, verbod op contact met familieleden, advocaten en onafhankelijke dokters, weigering zieke gevangenen naar ziekenhuizen te brengen, fysiek geweld,... Meer dan eens kwamen daardoor de levens van vele hongerstakers in gevaar. 

Sommige hongerstakers in gevangenschap konden volgens hun advocaten vrijkomen op voorwaarde dat ze zouden gedeporteerd worden, van de Westelijke Jordaanoever naar Gaza, of buiten de Palestijnse gebieden. Alle gevangenen weigerden initieel.

Hana Shalabi moest uiteindelijk zwichten voor de druk. Ze beëindigde haar hongerstaking op 28 maart 2012 na een vergiftigde deal: op 1 april 2012 werd ze vrijgelaten op voorwaarde dat ze zou gedeporteerd worden naar Gaza en 3 jaar lang niet naar de Westelijke Jordaanoever zou kunnen terugkeren. Dat is illegaal onder internationaal recht. Hana werd gescheiden van haar advocaat en familie. Ze houdt vol dat ze niet alle informatie en voorwaarden van de deal had gekregen op het moment dat ze akkoord ging.

Akkoord om iets minder mensenrechten te schenden, en dan 'business as usual'?

Na verschillende Egyptische bemiddelingspogingen sloot Israël op 14 mei 2012 een deal met de gevangenen. 2000 Palestijnen in Israëlische gevangenissen stopten hun hongerstaking nadat Israël akkoord ging om de levensomstandigheden te verbeteren. Dit is volgens Amnesty slechts een eerste stap. Het is onaanvaardbaar dat 2000 mensen hun gezondheid op het spel moeten zetten om respect voor hun rechten af te dwingen. Twee maatregelen waarmee Israël 'akkoord ging', zijn gewoon een stopzetting van onaanvaardbare schendingen die Amnesty al jarenlang aanklaagde: een einde aan eenzame opsluiting van 19 gevangenen die al 10 jaar in isolatie zaten, en een einde aan een verbod op familiebezoeken voor gevangenen uit de Gazastrook.

Amnesty wil niet dat Israël er zo makkelijk van af komt. Het land moet verantwoording afleggen voor die jarenlange schendingen. Bovendien, sinds de deal heeft Israël gewoon weer 30 administratieve aanhoudingsbevelen hernieuwd en 3 nieuwe uitgevaardigd. De Israëlische autoriteiten lijken hiermee terug te keren naar "business as usual".

Met een nieuw rapport en plannen voor massale schrijfacties en lobbywerk wil Amnesty de strijd van de administratieve gevangenen in de aandacht houden. Dit rapport bouwt verder op de jarenlange campagne van Amnesty International tegen administratieve detentie. Het bevat een overzicht van de geschiedenis, de relevante wetgeving, verhalen van gevangenen,... Het is gebaseerd op informatie van gedetineerden, hun families, hun advocaten en de Israëlische autoriteiten zelf. Sommige personen uit dit rapport worden al jarenlang opgevolgd door Amnesty International.

Amnesty's belangrijkste aanbevelingen aan de Israëlische autoriteiten:

• Laat onmiddellijk alle administratieve gedetineerden vrij of beschuldig ze van een erkende misdaad, en geef hen een eerlijk proces dat voldoet aan de normen van het internationaal recht;
• Stop de praktijk van administratieve aanhouding;
• Stop de praktijk van gedwongen deportatie van Palestijnen buiten de Palestijnse gebieden, of van de Westelijke Jordaanoever naar Gaza; ook als deze wordt afgedwongen via een deal tot vrijlating van administrief gedetineerden;
• Bescherm alle gevangenen onder Israëlische controle tegen alle vormen van foltering en weigeren van adequate medische zorg; onderzoek aanklachten tegen foltering en breng de schuldigen voor het gerecht;
• Verzeker dat al wie gevangen of aangehouden is, nooit op welke manier dan ook gestraft wordt voor vreedzaam protest zoals hongerstakingen;
• Verzeker dat alle Palestijnen die gevangen en aangehouden worden vastgezet worden in detentiecentra en gevangenissen binnen de bezette Palestijnse gebieden, en dat de condities in zulke centra aan internationale standaarden voldoen.
• verzeker dat alle Palestijnse gevangenen regelmatig bezoek krijgen van hun familie. Daartoe dienen alle Palestijnse gevangenen in de bezette Palestijnse gebieden gevangen gehouden te worden, en niet in Israël.

Download het rapport hier. Dit rapport behandelt niet de misbruiken door de Palestijnse Autoriteit of de de facto Hamas administratie bij aanhoudingen en gevangenschap. Dit blijft een grote bezorgdheid van Amnesty International. We onderzoeken en documenteren deze schendingen in andere rapporten. 

Achtergrondinformatie

Footballer's hunger strike continues: Mahmoud al-Sarsak, 18 mei 2012
Accountability for violations needed despite Palestinian prisoner deal , 16 mei 2012
Palestinian hunger strikers' lives in danger, 4 mei 2012
Palestinian detainee freed: Khader Adnan, 18 april 2012
Israel to free Palestinian detainee as prisoners launch mass hunger strike , 17 april 2012
Administrative detainee transferred to Gaza: Hana Shalabi, 3 april 2012
Palestinian detainee in Gaza deportation deal should be released to West Bank, 30 maart 2012
Palestinian hunger striker's appeal rejected: Hana Shalabi, 26 maart 2012
Palestinian hunger striker 'at risk of death' highlights injustice of administrative detention, 23 maart 2012
Palestinian hunger striker's health declines: Hana Shalabi, 13 maart 2012
Academic receives third detention order: Ahmad Qatamesh, 6 maart 2012
Palestinian detainee's health at risk: Hana Shalabi, 2 maart 2012
Hunger striker to be detained until April: Khader Adnan, 23 februari 2012
Israeli decision to release Palestinian detainee in April 'insufficient', 21 februari 2012
Hunger striker's detention to continue, Khader Adnan, 15 februari 2012

_________________________________________________________________________

Administratieve detentie: een loopje met het internationaal recht?

Het internationaal recht erkent administratieve arrestatie enkel als een vorm van voorarrest. Israël gebruikt het echter als alternatief voor de normale gerechtelijke gang van zaken. De VN, haar Comité tegen Foltering en de Mensenrechtenraad bekritiseerden al meermaals Israëls gebruik van administratieve detentie. Militaire bevelhebbers kunnen een bevelschrift uitvaardigen tegen een individu wanneer zij vinden dat hij of zij een gevaar betekent voor de veiligheid. Dat is erg vaag, waardoor Israël deze praktijk meermaals toepast om vreedzame activisten te intimideren.

De gevangene kan maximum zes maanden in arrest gehouden worden, maar deze termijn is onbeperkt hernieuwbaar. Binnen de acht dagen na de aanhouding moet de gevangene voor een militaire rechtbank worden gebracht. Deze kan beslissen om de aanhouding te bevestigen, te verkorten of in te trekken. Daarna is een beroep mogelijk bij het Israëlische Hooggerechtshof.

Administratieve detentie gebeurt meestal op grond van geheime informatie. De advocaat van de gedetineerde kan zo onmogelijk een verdediging opbouwen, een schending van het recht op een eerlijk proces. Klachten over ongeoorloofde ondervragingstechnieken worden in theorie onderzocht door een klachteninspecteur. In werkelijkheid heeft geen enkele van de meer dan 600 klachten tussen 2001 en 2008 geleid tot een onderzoek. Bovendien is de inspecteur die de klachten tegen de Algemene Veiligheidsdienst onderzoekt, zelf een voormalig lid van die dienst.

Door gevangenen vast te houden in Israël en niet in de bezette gebieden schendt Israël ook de Conventie van Genève met het oorlogsrecht. Vervolgens familieleden vergunningen weigeren om Israël binnen te komen, is een collectieve straf. Het verbod van collectieve straffen is een fundamenteel principe van internationaal humanitair recht.