Rwanda: vage wet over genocidaire ideologie is repressie-instrument

Het rapport Safer to Stay Silent: The Chilling Effect of Rwanda’s Laws on Genocide Ideology and Sectarianism beschrijft gedetailleerd de vage bewoording van deze wetten die het mogelijk maken om legitieme kritiek op de overheid door oppositieleden, mensenrechtenactivisten en journalisten te bestraffen.

Iemand die beschuldigd wordt van ‘genocidaire ideologie’ kan een celstraf oplopen van 10 tot 25 jaar. Kinderen tussen 12 en 18 jaar kunnen tot 12,5 jaar krijgen. Zelfs kinderen onder twaalf jaar kunnen bestraft worden. Ouders, voogden en leerkrachten kunnen veroordeeld worden voor het ‘inenten’ van een kind met ‘genocidaire ideologie’.

Veiliger om gewoon je mond te houden

"De wetten op ‘genocidaire ideologie’ en ‘sektarisme’ worden erg ruim geïnterpreteerd met als gevolg dat Rwandezen niet meer voor hun mening durven uitkomen omdat ze schrik hebben veroordeeld te worden. Het is veiliger om gewoon je mond te houden", zegt Lore Van Welden, woordvoerder van Amnesty International in Vlaanderen.

Amnesty stelde vast dat vele Rwandezen ‘genocidaire ideologie’ niet kunnen omschrijven. Zelfs juristen en mensenrechtenspecialisten met expertise in Rwandees recht slagen daar niet in. Ook rechters die de wet over ‘genocidaire ideologie’ moeten toepassen, bevestigen dat de wet te algemeen en abstract is.

Vrije meningsuiting beknot

In aanloop naar de presidentsverkiezingen van 9 augustus werden twee oppositiekandidaten gearresteerd en beschuldigd van onder meer ‘genocidaire ideologie’. Een hoofdredacteur van een krant werd op basis van dezelfde aanklacht opgepakt.

De BBC en Voice of America werden door de Rwandese overheid beticht van het verspreiden van ‘genocidaire ideologie’. Deze beschuldigingen hebben geleid tot de schorsing van de Kinyarwanda dienst van de BBC in april 2009 gedurende twee maanden.

Misbruik op alle niveau's

Het misbruik van de wet op ‘genocidaire ideologie’ is doorgedrongen tot op alle niveaus van de Rwandese maatschappij. Gewone mensen gebruiken de ideologie om persoonlijke geschillen te beslechten. Leerlingen beschuldigen bijvoorbeeld hun leerkracht om hem in diskrediet te brengen. Dit soort aanklachten wordt vaak geseponeerd, maar verdachten hebben dan vaak al maanden in voorhechtenis gezeten en zijn gebrandmerkt. De wet op ‘genocidaire ideologie’ draagt bij tot verdeeldheid in de samenleving, net datgene wat de overheid zegt te willen bestrijden.

De wetten op 'genocidaire ideologie' en 'sektarisme' werden na de genocide van 1994 in het leven geroepen om taalgebruik dat aanzet tot haat en geweld (hate speech) in te tomen. Dergelijk taalgebruik verbieden is wettelijk toegestaan, maar de manier waarop de Rwandese overheid dit tracht te realiseren, is in strijd met internationaal recht. De vrije meningsuiting wordt ernstig beknot.

In april 2010 heeft de Rwandese overheid beloofd om de wet op ‘genocidaire ideologie’ te herzien. Amnesty vraagt daarnaast ook een aanpassing van de wet op ‘sektarisme’. Beide wetten moeten grondig gewijzigd worden. Alle veroordelingen uit het verleden moeten herbekeken worden en politie en openbare aanklagers moeten opgeleid worden zodat ze beschuldigingen in de toekomst beter kunnen onderzoeken.

"Amnesty hoopt dat de beloofde hervormingen zullen leiden tot effectieve bescherming van de vrije meningsuiting in de wet en in de praktijk”, besluit Lore Van Welden.

Achtergrond

• De wet op ‘genocidaire ideologie’ werd afgekondigd in 2008. Voordien werden echter al mensen veroordeeld op basis van ‘genocidaire ideologie’.
• De wet op ‘sektarisme’ werd afgekondigd in 2001.
• Volgens data van de overheid werden in 2007 en 2008 1034 processen gevoerd die gerelateerd waren aan ‘genocidaire ideologie’. De rechtszaken gingen onder meer over moord, vergiftiging, bedreigingen en het beschadigen van andermans eigendom.
• In 2009 werden volgens gegevens van de overheid 435 ‘genocidaire ideologie’ zaken behandeld in eerste aanleg.