Slovakije: segregatie van Romakinderen in het onderwijs

Amnesty voert op 2 september 2010 ook actie aan de ambassade van Slovakije in verschillende Europese landen, waaronder België. Zo willlen we de Slovaakse regering ertoe bewegen om niet enkel in woorden en op papier stelling in te nemen, maar om concrete stappen vooruit te zetten in de aanpak van de segregatie van Roma-kinderen in het onderwijs.

Roma-kwesties haalden de voorbije maanden regelmatig het nieuws. De voorbije weken was er veel aandacht voor het nieuwe beleid van de Franse regering, gericht op de sluiting van illegale kampen en op het terugbrengen van Roma naar Roemenië en Bulgarije. De situatie van de Roma in hun landen van herkomst wordt daarbij slechts sporadisch belicht. Nochtans is die erg zorgwekkend. Roma zijn er het slachtoffer van discriminatie en segregatie. Zo ook in Slovakije.

De segregatie van Roma-kinderen in het onderwijs neemt er verschillende vormen aan, zo belicht ook het Amnesty rapport Unlock their future. Ofwel worden ze in het gewone schoolsysteem in aparte klassen of scholen ingedeeld. Daar is het onderwijsniveau behoorlijk lager. Ofwel worden ze geplaatst in het bijzonder onderwijs, in klassen of scholen voor kinderen met een ‘licht mentaal handicap’, niet op basis van hun intellectuele capaciteiten, maar omdat ze Roma zijn.

Recent cijfermateriaal bevestigt deze bevindingen. Roma maken minder dan 10 percent van de Slovaakse bevolking uit, maar 60 percent van de kinderen in het bijzonder onderwijs zijn Roma volgens een studie uit 2009. In gebieden waar veel Roma wonen, stijgt dat cijfer zelfs tot 75 percent. Als we kijken naar de bijzondere klasjes in het reguliere onderwijs, komen we zelfs aan 85 percent.

Segregatie leidt tot armoede

De segregatie heeft nefaste gevolgen. Wie een lager niveau van onderwijs geniet, heeft immers minder kansen op de arbeidsmarkt. Wie geen of een slecht betaalde job heeft, kan niet ontsnappen uit de armoede en moet verder blijven leven aan de rand van de maatschappij.

Ze is te verklaren door enerzijds de negatieve houding van de samenleving tegenover Roma en anderzijds het falende beleid van de Slovaakse overheid.

In Slovakije bestaan er heel wat negatieve vooroordelen over Roma, zo ook bij het onderwijzend personeel en de ouders van leerlingen die geen Roma zijn. Zij geven er de voorkeur aan om Roma-kinderen te scheiden van de anderen. Roma-kinderen worden soms letterlijk opgesloten in aparte klaslokalen, gangen of gebouwen, om te verhinderen dat ze zouden omgaan met niet-Roma.

De Slovaakse overheid slaagt er maar niet in om de segregatie effectief aan te pakken. Er is echter hoop: bij haar aantreden in augustus 2010 verklaarde de nieuwe Slovaakse regering in haar regeerakkoord dat ze een einde wil maken aan segregatie in het onderwijs.

Van woorden naar daden

Deze keer mag het niet bij verklaringen blijven. De regering moet ervoor zorgen dat de deur naar een beloftevolle toekomst voor Roma-kinderen geopend wordt. Onderwijs vrij van discriminatie is de sleutel voor de toekomst.

Daarom formuleert Amnesty International concrete aanbevelingen voor een daadkrachtig beleid:

• De dienst voor schoolinspecties moet voldoende middelen krijgen. Er moeten degelijke, gedetailleerde richtlijnen en procedures komen om segregatie in de praktijk op te sporen, te meten en tegen te gaan;
• De situatie moet in kaart gebracht worden door systematisch gegevens te verzamelen over het onderwijs, opgesplitst naar geslacht en etnische afkomst;
• Alle scholen moeten ondubbelzinnig verplicht worden om een einde te maken aan segregatie en daarvoor de nodige ondersteuning krijgen;
• Roma-kinderen of andere kinderen met een bijzondere onderwijsnood moeten de nodige extra begeleiding krijgen, opdat ze hun volle potentieel kunnen bereiken in het gewone schoolsysteem.

Cases

Jakub is zestien en woont samen met zijn familie in een Roma-kamp op 20 kilometer van de hoofdstad Bratislava. Hij ging eerst naar het gewone onderwijs. Omdat hij zo’n goede student was, kreeg hij een beurs. In het vijfde leerjaar werd hij onderworpen aan een psychologische test na een onenigheid met zijn leraar. Zijn ouders werden niet geïnformeerd over de test, maar Jakub werd onmiddellijk in het bijzonder onderwijs geplaatst. Eén van Jakubs leraren vertelde Amnesty: “Volgens mij horen sommige Roma-kinderen hier niet thuis. Jakub bijvoorbeeld werd in onze school geplaatst omdat hij hyperactief is. Maar hij zou op een gewone school moeten zitten. Hij is een genie.” Nu Jakub de basisschool heeft afgemaakt, is hij boos over zijn onrechtvaardige behandeling. “Het was gemeen wat ze me aandeden… Ze maakten me belachelijk.”

Angelika is de mama van Lubos, een jongen van zeven jaar. Zij is Roma, haar man echter niet. Ze wonen in Presov, de derde grootste stad van Slovakije. Angelika wou Lubos naar één van de beste scholen van de stad sturen. Lubos ging zich samen met zijn papa inschrijven. Er was geen probleem, tot Angelika naar de school kwam. De lerares had plots problemen met Lubos en vertelde Angelika dat haar zoon niet op de school kon blijven. “Ze zei dat mijn zoon niet in haar klas thuis hoorde, omdat hij Roma is en dat ik hem dus naar de Roma-school moest sturen.” Lubos verliet de school en moest daardoor het jaar overdoen.